← Мақалаларға қайту

Linux-ты өз бетінше орнату — Толық нұсқаулық

Жаңа бастаушыларға арналған нұсқаулық: Debian 12-ге жылдам ауысу жолы. Егер мақсатыңыз бейнебақылау болса, мақала соңында — Debian-ға Xeoma-ны жылдам орнату ұсынылады

Әмбебаптығы мен жоғары қауіпсіздігінің арқасында мамандар бейнебақылау серверлерін құру үшін Linux негізіндегі операциялық жүйелерді жиі таңдайды. Бұл мақалада біз пайдаланушыларымызға жиі ұсынатын ең тұрақты Linux дистрибутивтерінің бірі — Debian 12 мысалында Linux орнату жолын түсіндіреміз.

Debian орнату үшін мыналар қажет:

• Дискісінде (SSD, HDD және т.б.) кемінде 25 ГБ бос орыны бар ПК немесе ноутбук
• Сыйымдылығы 8 ГБ-тан астам флеш-жад
• Debian орнату кезінде интернетке қосылу (егер ОС-ты графикалық интерфейссіз орнатуды жоспарласаңыз, интернет міндетті емес)

Терминдер сөздігі:
Диск – деректерді сақтайтын сыртқы немесе ішкі құрылғы. Бұл нұсқаулықта біз SSD (қатты күйлі диск), HDD (магниттік қатты диск) және флеш-жад сияқты құрылғыларға тоқталамыз.
ISO – орнату үшін қолданылатын операциялық жүйенің сығылған бейнесі.
ISO жазу бағдарламасы – ISO бейнесін дискке жазып, оны жүктелетін (bootable) ететін бағдарлама.
Графикалық интерфейс – белгішелер, терезелер, мәзірлер және т.б. қамтитын графикалық жұмыс үстелі ортасы.
Диск бөлімдері – дискідегі оқшауланған сақтау аймақтары. Компьютер оларды жеке дисктер ретінде көреді.

 

Нұсқаулық

1-қадам. Жүктелетін флеш-жад жасау

Жүктелетін флеш-жадта ОС бейнесі болады және жүйені орнату үшін іске қосуға мүмкіндік береді. Флеш-жадты жүктелетін ету үшін оған Debian ISO бейнесін жазу қажет. ISO бейнесін жазу тасымалдағыштағы барлық алдыңғы деректерді өшіреді.
Сіз кез келген сыртқы диск түрін және кез келген ISO жазу бағдарламасын қолдана аласыз, бірақ біздің мысалда флеш-жад пен Rufus бағдарламасын қолданамыз. Rufus Windows 8 және одан жоғары нұсқаларын қолдайды.

1. Флеш-жадты дайындау: ISO бейнесін жазу кезінде дискіде бірнеше бөлім болмауы тиіс, сондықтан егер дискіңізде бөлімдер болса, «Дискілерді басқару» терезесінде оларды өшіру арқылы бір бөлімге біріктіріңіз.
2. Ресми сайттан Debian бейнесінің соңғы нұсқасын (ISO файлы) жүктеп алыңыз.
3. Ресми сайттан Rufus тегін ISO жазу бағдарламасының соңғы нұсқасын жүктеп алыңыз. Бағдарламаны іске қосыңыз (орнату қажет емес).
4. Флеш-жадты ПК-ға немесе ноутбукке қосыңыз.
5. Rufus бағдарламасында «Device» өрісіндегі тізімнен флеш-жадтың атауын таңдаңыз.
6. Rufus бағдарламасында «Boot selection» өрісінде «Disk or ISO image (Select image)» тармағын таңдаңыз. «SELECT» батырмасын басып, 2-қадамда жүктелген ISO бейнесін табыңыз.

7. «START» батырмасын басыңыз.
8. Ашылған терезеде «Write in ISO Image mode (Recommended)» режимін таңдап, «OK» батырмасын басыңыз.

2-қадам. Debian-ды USB-жадтан жүктеу

1. Интернеттен ПК, ноутбук немесе аналық тақта моделіңізге сәйкес жүктеу мәзірін (Boot menu) шақыратын пернені іздеңіз. Бұл перне жүйе іске қосылған кезде басылады және орнатылған операциялық жүйелер арасынан таңдау жасау үшін жүктеу мәзірін (BIOS) ашуға мүмкіндік береді. Әдетте бұл F2, F9, F10, F12, Del немесе Esc пернелері болады.
2. USB-жадты ПК-ға немесе ноутбукке қосып, құрылғыны қайта іске қосыңыз. Жүйе іске қосылған сәтте Windows автоматты түрде жүктелмей тұрып, BIOS мәзірін ашу үшін жүктеу мәзірінің пернесін дереу басып тұрыңыз.
   Егер ПК әлі де Windows-ты жүктесе, оны қайта іске қосып, әрекетті қайталаңыз. Егер Windows таңдала берсе, басқа жүктеу пернелерін қолданып көріңіз немесе флеш-жадты басқа USB портына ауыстырыңыз.
3. BIOS мәзірінде бағыттауыш пернелер арқылы «UEFI OPTIONS» бөліміне өтіңіз. Осы бөлімнен USB-жадтың атауына ұқсас жолды таңдап, ENTER пернесін басыңыз.

3-қадам. Debian орнату

Debian бейнесі жүктелгенде орнату мәзірі ашылады. «Graphical install» опциясын таңдап, содан кейін ОС-тың негізгі параметрлерін баптаңыз.

Негізгі параметрлер:

Тіл – «English» таңдаңыз.

Пернетақта конфигурациясы – терминалда командаларды бірден енгізу үшін "American English" тілін таңдаңыз. Қажет болса, орыс тілді пернетақта жаймасын таңдауға болады.

Hostname – желіде компьютеріңіз көрінетін атауды таңдаңыз. Бұл қашықтан қосылу кезінде (жергілікті желі, ssh және т.б.) компьютерді сәйкестендіру үшін қолданылады. Егер компьютерлер, ноутбуктер немесе серверлер арасында жергілікті немесе жаһандық желілер арқылы қашықтан қосылуды жоспарламасаңыз, бұл параметрді өзгертпеңіз.

Домендік атау – егер компьютерлер, ноутбуктер немесе серверлер арасында жергілікті немесе жаһандық желілер арқылы қашықтан қосылуды жоспарламасаңыз, бос қалдырыңыз.

Root құпия сөзі – root құпия сөзі – бұл ең маңызды параметрлер. Бұл құпия сөзді есте сақтаңыз, өйткені Debian-да (немесе кез келген басқа Linux ОС) әкімші құқығымен командаларды орындау үшін Консоль/Терминалда негізгі команданың алдына "sudo" жазып, оны root құпия сөзімен растауға тура келеді.

Дискіні бөлу:

Бөлу әдісі – "Guided – use entire disk" нұсқасын таңдаңыз, әйтпесе бағдарламалармен жұмыс істегенде стандартты /home жолын үнемі қайта баптауға тура келеді.

Бөлімдерді шолу терезесі – "Finish partitioning and write changes to disk" тармағын таңдап, "Continue" батырмасын басыңыз. Терезе шамамен былай көрінуі тиіс (диск атауы мен сыйымдылық көлемінен басқа):

Егер "/" және "swap" бөлімдері жасалмаса, келесі әрекеттерді орындаңыз:
Диск атауын басыңыз – "Continue" – Осы құрылғыда жаңа бос бөлім кестесін жасау керек пе? – Yes – "Continue" – "FREE SPACE" тармағын басыңыз – "Continue" – Бос кеңістікті автоматты түрде бөлу – "Continue" – Барлық файлдар бір бөлімде (жаңа пайдаланушыларға ұсынылады) – "Continue". "Finish partitioning and write changes to disk" тармағын таңдап, "Continue" батырмасын басыңыз.

Өзгерістерді дисктерге жазу керек пе? – “Yes”.
Егер орнатушы root бөлімін таңдауды талап етсе, дискіні қайта бөлуді "Guided partitioning" бөлімінен (жоғарыдағы скриншоттағы параметрлердің бірінші жолы) бастап қайталаңыз. Егер бұл көмектеспесе, "/" бөлімінің параметрлерін ашып, ext4 пішімін таңдаңыз. Одан кейін қайтадан "Finish partitioning and write changes to disk" тармағын таңдап, "Continue" батырмасын басыңыз.

Пакет менеджерін конфигурациялау:

Архив айнасы орналасқан ел – өз еліңізді немесе АҚШ-ты таңдаңыз.

Debian архив айнасы – deb.debian.org

HTTP прокси мәліметтері – егер қолданбауды жоспарласаңыз, бос қалдырыңыз.

Бағдарламалық жасақтаманы таңдау:

Бұл бөлімде Debian-ға әртүрлі бағдарламалық жасақтаманы қоса аласыз. ОС орнатылып жатқан компьютерге немесе ноутбукке байланысты кейбір параметрлер әдепкі бойынша белгіленген болуы мүмкін.

"Debian desktop environment" және "web server" опциялары арасындағы жолдар жұмыс үстелі орталары (графикалық интерфейстер) деп аталады. Олар негізінен сыртқы түрімен және алдын ала орнатылған бағдарламаларымен ерекшеленеді. Кейбіреулері қолдануға оңай және жаңадан бастаушыларға қолайлы, кейбіреулері икемдірек, ал кейбіреулері жылдам әрі минималистік келеді. Жұмыс үстелі орталарын интернеттен зерттеп, ең қолайлысын таңдаңыз немесе параметрлерді өзгертпеңіз. Егер ешқандай ортаны таңдамасаңыз, ОС графикалық интерфейссіз, тек консоль режимінде орнатылады.

Debian әдетте серверлерге мына параметрлермен орнатылады: веб-сервер – apache2; SSH сервері – openssh.

GRUB жүйелік жүктеушісін орнату

GRUB — операциялық жүйенің жүктеушісі. Орнатушы басқа қолдау көрсетілетін орнатылған ОС-тарды автоматты түрде анықтап, оларды Debian әр іске қосылған сайын шығатын GRUB мәзіріне жүктеу опциялары ретінде қосады. Егер қандай да бір себеппен ОС-тардың бірі қосылмаса, шешімін GRUB құжаттамасынан қараңыз.

GRUB жүктеушісін негізгі дискке орнату керек пе? – “Yes”.
Жүктеушіні орнатуға арналған құрылғы – тізімнен өз құрылғыңызды таңдаңыз; "Enter device manually" нұсқасын таңдамаңыз.

4-қадам. Орнатылған Debian-мен жұмыс істеу

Енді флеш-желекті USB портынан суырып алуға болады.

Егер Debian жүйесін Windows-тың орнына емес, онымен қатар орнатсаңыз (мысалы, Windows орнатылған 1 SSD және Debian орнатылған 1 HDD болса), орнатылған ОЖ арасында ауысу үшін Debian-дағы GRUB мәзірін немесе жүйе іске қосылған кездегі жүктеу мәзірінің пернесін (2-қадамдағыдай) қолдануға болады.

Орнатылған Debian келесідей жүктеледі:

Аутентификация мәзірі:

Debian жұмыс үстелі:

Ашылған "Welcome!" терезесінде параметрлерді баптап, орнатуды аяқтаңыз. Төменгі мәзірді шығару үшін жоғарғы сол жақ бұрыштағы "Activities" түймесін басыңыз.

5-қадам. Debian жүйесіне Xeoma орнату (2 минут)

Егер Linux жүйесін бейнебақылау мақсатында баптап жатсаңыз — Xeoma орнатуға кірісіңіз. Төменде Xeoma серверін қызмет ретінде баптаудың жылдам әдісі көрсетілген:

# Download and unpack Xeoma (x86_64)
wget https://felenasoft.com/xeoma/downloads/latest/linux/xeoma_linux64.tgz
tar -xzf xeoma_linux64.tgz
sudo chmod a+x xeoma.app
# Install as service (autostart)
sudo ./xeoma.app -install -coreauto
# Check status
sudo systemctl status XeomaCoreService

Клиентті қосу: Xeoma клиентін осы ПК-ге немесе басқа құрылғыға (Windows/Linux/macOS/Android/iOS) орнатып, орнату соңында көрсетілген сервер IP-мекенжайы мен құпия сөзді енгізіңіз. Толығырақ Linux жүйесіндегі Xeoma нұсқаулығында.

FAQ

Linux (Debian) жүйесін флеш-жадтан қалай орнатуға болады?

Debian ISO бейнесі бар жүктелетін флеш-жад жасап, Boot мәзірі (әдетте F2/F12/Del/Esc) арқылы іске қосыңыз да, орнатушы нұсқауларын орындаңыз. Толық қадамдық нұсқаулық жоғарыдағы бетте берілген.

Ноутбукке Debian-ды қалай орнатуға болады?

Процесс ПК-мен бірдей: ISO бейнесі бар флеш-жад, USB-ден жүктеу, дискіні автоматты бөлу және GRUB жүктеушісін орнату.

Debian жүйесінде Xeoma бейнебақылауын қалай баптауға болады?

Linux нұсқасындағы Xeoma архивін жүктеп, мұрағаттан шығарып, қызметті орнатыңыз: wget … ; tar -xzf … ; chmod a+x xeoma.app ; sudo ./xeoma.app -install -coreauto. Содан кейін көрсетілген құпия сөз арқылы Xeoma клиентімен қосылыңыз.

 

Бұл мақала Linux жүйесін дербес орнату сұрағына толық жауап берді деп сенеміз. Xeoma-ны тегін демо-лицензиямен осы жерден сынап көре аласыз.

5 ақпан 2024 ж., 18 қыркүйек 2025 ж. жаңартылды